#TARTIŞMA/YORUM,KONUK YAZAR,ELEŞTİRİ/KRİTİK/FİKİR,DİPLOMASİ/ANALİZ

Charles A. Kupchan/Georgetown Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler profesörü 
Batı'nın ideolojik ve maddi hegemonyası azalmaya devam ederken , yeni bir çok kutuplu dünya şekilleniyor. Bu değişim yapısal niteliktedir; durdurulamaz güç dağılımının bir ürünüdür. Bu arada, sanayi çağından dijital çağa geçiş, uzun süre küresel yönetimi denetleyen liberal demokrasileri istikrarsızlaştırdı. Otomasyon ve serbest ticaretin birleşimi, sanayi çağı sosyal sözleşmesini baltalayarak, Batı orta sınıflarını ve liberal uluslararasıcılığı destekleyen siyasi merkezciliği zayıflattı. Bu ikili tektonik değişimler, jeopolitik rekabetleri körüklüyor ve uluslararası kuralları ve kurumları aşındırarak, küreselleşmiş bir dünyayı yönetmek için gereken kolektif girişimi ulaşılmaz hale getiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump, bu karmaşanın ve bunun yol açtığı kurulu düzene karşı öfkenin nedeninden çok bir belirtisidir. O ve diğer popülistler eski liberal düzeni yıkmayı vaat ediyorlar. Ancak bundan sonra ne geleceğini inşa etmek için gerekli beceri ve istekten yoksunlar. Politika camiasının, parçalanmakta olan birbirine bağımlı bir dünyayı yönetmek için bir plan üreterek Trump sonrası döneme acilen hazırlanması gerekiyor.
Gelecek dünyada düzeni kurmak, bölgelerin yeniden önem kazanmasıyla başlamalıdır; gücün yayılması mantıksal olarak yetkinin merkezden uzaklaşmasını ve devredilmesini gerektirir. Düzen, coğrafi yakınlığın, ticari bağların ve ortak kültürlerin doğal düzen oluşturucu etkilerinden yararlanan bölgesel gruplaşmalara dayanarak, aşağıdan yukarıya doğru gelmelidir. Yönetişimin bölgeselleştirilmesi, çok merkezli bir uluslararası sistemin zeminini hazırlar: önemli ölçüde ideolojik ve siyasi çeşitliliğe sahip çok düzenli bir dünya.
Ancak tam da ortaya çıkan çok kutuplu dünyanın küreselleşmiş ve birbirine bağımlı kalmaya devam edeceği göz önüne alındığında, bölgeselleşmenin merkezkaç kuvveti, yukarıdan aşağıya doğru gelen bir düzenle dengelenmelidir. Çoklu bölgesel düzenler, kolektif denetim gerektirecektir. Bir konser sistemi – üst düzey koordinasyon konseylerinden oluşan bir ağ – küresel yönetişimi denetlemek için en gerçekçi ve uygulanabilir seçeneği sunmaktadır. Napolyon Savaşlarından sonra on yıllarca barışı koruyan 19. yüzyıldaki Avrupa Konseri gibi, esnek ve gayri resmi yönlendirme grupları, gerçek ve sürdürülebilir stratejik diyalog için ve çıkar çatışmalarını azaltmak ve yönetmek için bir araç sağlayabilir.
Bir konser sistemi, Birleşmiş Milletler'in yerini almak yerine onu tamamlayacaktır. BM, yukarıdan bu yönlendirme grupları ağı ve aşağıdan bölgesel kuruluşlar tarafından desteklenecektir. En önemli zorluk, yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya yönetişim arasında doğru dengeyi kuran küresel bir düzen inşa etmek olacaktır. Hem merkezi hem de bölgesel olan uluslararası bir sistem, gelecekteki dünyada düzeni korumanın en iyi ve belki de tek umudunu sunmaktadır.
Dünyamız merkezsizleşmiş bir uluslararası sisteme doğru hızla ilerliyor. Hiçbir ülke veya ülke koalisyonu tek başına egemen olmayacak. Siyasi sağlıklarını yeniden kazanıp stratejik ortak olarak devam edebildikleri takdirde, Amerika Birleşik Devletleri ve demokratik müttefikleri güçlü bir koalisyon olarak kalacak, ancak artık baskın bir güç olmayacak. Çin, eşit bir rakip olarak ortaya çıkacak, ancak Rusya ile ortaklığı sürse bile, Çin merkezli bir dünya düzenini kuracak güce veya çekiciliğe sahip olmayacak. Brezilya, Hindistan, Endonezya, Nijerya ve Türkiye de dahil olmak üzere yükselen birçok güç, kendi yollarını çizeceklerini açıkça ortaya koydu; bu da değişen ittifaklara ve belirsiz koalisyonlara yol açacak.
Gelecek uluslararası sistem sadece merkezsizleşmekle kalmayacak, aynı zamanda siyasi ve kültürel olarak da çeşitlilik gösterecektir. Her güç ve yönetim merkezi kendi normlarına göre hareket edecek ve kendi medeniyet ve kültürel özelliklerini yansıtacaktır. Gücün yayılması ve yetki ve sorumluluğun çeşitli bölgesel gruplara devredilmesi, doğal olarak çok merkezli ve çok düzenli bir dünya ortaya çıkaracaktır.
Bu organik bölgeselleşme süreci zaten başlamış durumda. Amerika Birleşik Devletleri gerçek anlamda küresel bir güç olmaya devam ediyor, ancak Trump Batı Yarımküre'de ABD'nin üstünlüğünü yeniden teyit ediyor ve müttefiklerini kendi bölgelerindeki güvenlikten daha fazla sorumluluk üstlenmeye teşvik ediyor. Çin ve Rusya, Doğu Avrupa'dan Pasifik'e uzanan bölgesel bir grubun temelini oluşturmaya hazırlanırken, Pekin aynı zamanda yakın çevresinde kendi etki alanını kurmak için çalışıyor. Brezilya, Endonezya, Suudi Arabistan ve diğer bölgesel güçler de kısmen bölgesel entegrasyon projelerini ilerleterek daha fazla özerklik ve etki arayışındalar.
Çok merkezciliğin savunulması, yalnızca güç dağılımının ve uluslararası sistemin merkezsizleşmesinin kaçınılmazlığına değil, aynı zamanda küresel yönetişime yönelik aşağıdan yukarıya, bölgeselleştirilmiş bir yaklaşımın düzenleyici etkilerine de dayanmaktadır. Coğrafya ve yakınlık hala önemlidir. Bir tehdide en yakın ülkelerin genellikle ona karşı koymada en güçlü çıkarları vardır. Amerika Birleşik Devletleri, eşsiz askeri gücü nedeniyle bu yıl İran'a karşı hava harekatına öncülük etse de, İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel aktörlerin Tahran'ın revizyonist emellerini sınırlamada en güçlü çıkarları vardır. Afrika'daki aşırıcılara karşı koyma konusunda en güçlü motivasyona sahip taraflar, şiddetten ve bunun yayılmasından doğrudan tehdit edilenlerdir. Bölgesel zorluklara bölgesel çözümler teşvik etmek, bu zorlukların üstesinden gelmeye en istekli tarafların iradesinden yararlanmak ve bölgesel çabayı bir araya getirmektir.
Aynı durum ticaret için de geçerli. Küreselleşme zirveye ulaştı ve uluslararası ekonomi parçalanmaya başladı. ABD ticaretinin neredeyse üçte biri Kanada ve Meksika ile, Avrupa Birliği ticaretinin yaklaşık üçte ikisi birlik içinde gerçekleşiyor ve Asya'nın uluslararası ticaretinin yarısından fazlasını bölge içi ticaret oluşturuyor. Bu eğilimlerin, gümrük vergileri, tedarik zincirlerinin geri dönüşü ve diğer ekonomik ayrışma biçimleri nedeniyle daha da derinleşmesi bekleniyor. Bölgeler, ticari faaliyetin giderek daha önemli merkezleri haline geliyor.
Küresel yönetişime çok merkezli bir yaklaşım, bölgesel güç asimetrilerinin düzenleyici etkilerinden de yararlanacaktır. Bir bölgedeki en büyük ülkeler genellikle bölgesel girişimlerin tasarlanmasında ve denetlenmesinde öncü rol oynamak için jeopolitik ve ekonomik güçlerine güvenirler. Aynı zamanda, bölgesel entegrasyon projeleri, büyük güçleri ortak kurallara ve normlara bağlayan kurumlar ve uygulamalar üretir. Bölgesel organlar hem en büyük ülkelerini güçlendirir hem de denetler; bu da hem büyük hem de küçük ülkeler arasında kabul görmelerinin nedenlerinden biridir.
AB üyeliği, daha az güçlü üye devletleri Almanya ve Fransa'nın aşırı etkisine maruz bırakabilir, ancak bu küçük ülkelerin de büyük komşularının etkisini kısıtlayan ve azaltan bir anlaşmaya girmekte güçlü bir çıkarları vardır. Aynı durum, Suudi Arabistan'ı hem destekleyen hem de kısıtlayan Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ve Endonezya için aynı şeyi yapan Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) için de geçerlidir. Çin ekonomisinin büyüklüğü, Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık içinde muazzam bir etki yaratmaktadır, ancak bu bölgesel ticaret anlaşması Pekin'i de uzlaşmaya dayalı kurallara bağlamaktadır.
Büyük güçleri kendi bölgelerinde etkili olmaya teşvik ederek, küresel yönetişimin bölgeselleşmesi bir ölçüde etki alanlarını geri getirecek ve meşrulaştıracaktır. Ancak bu sonuç, gücün dağıldığı bir dünyada kaçınılmazdır. İdeal olarak, yarının etki alanları geçmiştekilerden daha az baskıcı olmalıdır. İmparatorluk yönetiminin küresel olarak gayrimeşrulaştırılması, büyük güçlerin etkilerini büyük ölçüde zorlama yerine uzlaşma yoluyla kullanma olasılığını artırmaktadır.
Kabul etmek gerekir ki, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ve Moskova'nın kendi etki alanı olarak gördüğü bölgeyi savunması hiç de masumane değildi. Ancak Kremlin, diğer büyük güçlerin -özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'nin- stratejik etkilerini Rusya'nın çevre bölgelerine genişletmekten kaçınacağına inanırsa, komşularına karşı daha az saldırgan davranabilir. Benzer şekilde, Amerika Birleşik Devletleri ve Çin rekabetlerini azaltabilirse, Pekin bölgesel hedeflerine daha az zorlayıcı yollarla ulaşabilir.
 
Not: yazı ilk olarak 8 Eylül 2026, tarihinde yayınlanmıştır.
Yazıda geçen ifadeler yazarının kişisel görüşleridir. Tarihistan'ın yayın politikasıyla örtüşmeyebilir.
Yazının orjinal metni için:@foreignpolicy

Michael Harari
İsrail’in Suriye’nin kuzeyine düzenlediği son saldırı, Kudüs ile Ankara arasındaki gerilimin ciddi şekilde tırmanmasına yol açtı. İki ülke arasındaki ilişkiler, son üç yılda belirgin biçimde kötüleşirken, derin görüş ayrılıklarının merkezinde, en azından Suriye’de Esed rejiminin devrilmesine kadar, Filistin meselesi ve Gazze savaşı yer aldı. Bugün ise Şam’daki yeni yönetimle birlikte Suriye, iki taraf arasındaki anlaşmazlığın bir başka cephesine dönüşmüş durumda. Bu durum, ağustos ayının ortalarında İsrail’in düzenlediği saldırının da gösterdiği üzere, tarafları tehlikeli biçimde doğrudan bir çatışmaya yaklaştırabilir. İki ülkenin kasıtlı ya da istemeden doğrudan bir çatışmaya sürüklenmesini önlemek için öncelikle her iki tarafın çıkarlarının ortaya konulması ve sınırlarının net biçimde belirlenmesi gerekiyor.
 

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi ve Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, 17 Nisan 2026’da Antalya’da düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’ndaki bir oturumda konuşma yapıyor. (Reuters)
 
İsrail, son dönemde ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi ve Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack’ın açıklamalarına rağmen Türkiye ile doğrudan bir çatışma arayışında değil. Ancak olası bir İran senaryosuna karşı Suriye hava sahasında hareket serbestisini korumak istiyor. Bununla birlikte İsrail, Şera hükümetine yönelik derin şüphelerini sürdürüyor. Barrack da yakın zamanda verdiği bir röportajda bu kaygıları dikkat çekici bir ayrıntı düzeyi ve kayda değer bir tarafsızlıkla açıkladı.
İsrail ayrıca Türkiye’nin Suriye’deki nüfuzunun genişlemesini veya aşırı ölçüde kalıcı hale gelmesini engellemek istiyor. Daha somut ifadeyle İsrail, Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyindeki mevcut askeri varlığını genişletmesinin önüne geçmeye çalışıyor. Tüm bu hesaplamaların arka planında ise 7 Ekim’in yarattığı sonuçlar ve sonrasında İsrail’de ortaya çıkan yeni zihniyet bulunuyor. Bu zihniyet, kontrol altına alma politikasına dayanan yaklaşımları sert ve zaman zaman aşırı bir biçimde reddediyor.
Türkiye ise İsrail’le doğrudan bir çatışma istemiyor. Ancak Ankara, İsrail’in bölgedeki çeşitli cephelerde yürüttüğü ve giderek ‘yoğunlaşan İsrail faaliyetleri’ olarak değerlendirdiği girişimlerden duyduğu endişeyi artırıyor ve bunları bölgede ‘İsrail hegemonyası’ kurma çabası olarak görüyor.
Ankara, özellikle Suriye’de Şera hükümetini, başta Kürt meselesi olmak üzere hayati çıkarlarını korumasına ve aynı zamanda Suriye’de ve ötesinde nüfuzunu genişletmesine yardımcı olacak stratejik bir fırsat olarak değerlendiriyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması da bu daha geniş hedefin son dönemdeki önemli örneklerinden birini oluşturuyor.
Suriye ise kendisini iki tarafın arasında sıkışmış halde buluyor. Bir yandan İsrail’in saldırısı siyasi açıdan Şam’ın işine geliyor. Saldırı, Şam’ın ‘İsrail’in saldırgan niyetleri’ ve Suriye’nin egemenliğinin ihlal edildiğine ilişkin söylemini güçlendirirken, İsrail’in faaliyetlerini sınırlandırması yönündeki uluslararası baskının artmasına da katkı sağlayabilir. Öte yandan Suriye’nin giderek tırmanan bir İsrail-Türkiye karşılaşmasının sahasına dönüşmesi, Şera’nın ülke üzerindeki kontrolünü pekiştirme ve ağır ekonomik sorunlarla mücadele etme çabalarını doğrudan zayıflatıyor. Bölgedeki pek çok dosyada olduğu gibi çözümün anahtarı Washington’da bulunuyor. ABD, yakın bölgesel ortakları olan İsrail ve Türkiye ile, siyasi açıdan büyük yatırım yaptığı Suriye hükümeti arasında denge kurmaya çalışırken, stratejik odağını İran üzerinde tutmak istiyor.
Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Barrack’ın son açıklamaları İsrail’i açıkça sorumlu tutan bir nitelik taşıdı. Barrack, ABD’nin Türkiye’nin İsrail tarafından hedef alınan havaalanında askeri varlık kurma yönündeki iddia edilen planlarına ilişkin İsrail istihbaratını incelediğini ve bu bilgilerin doğru olmadığı sonucuna vardığını söyledi. İsrail’de yaklaşan seçimlere yaptığı gönderme ise daha da dikkat çekiciydi. Başkan Trump bu açıklamalara doğrudan yanıt vermedi ve Barrack’ın tutumunu destekleyip desteklemeyeceği hâlâ belirsizliğini koruyor. Bununla birlikte, adil bir değerlendirme açısından Barrack’ın Ankara’ya olan açık yakınlığının da göz önünde bulundurulması gerekiyor.
 

Cumhurbaşkanlığı Basın Ofisi tarafından 17 Nisan 2026 tarihinde yayınlanan fotoğrafta, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Antalya Diplomasi Forumu’nun beşinci oturumunun açılış töreninde Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera ile tokalaştığı görülüyor. (AFP)
 
İsrail ile Türkiye’nin bugün Suriye’de birbirlerinin ‘kırmızı çizgilerini’ test ettiği görülüyor. Taraflar, Suriye hükümeti ve merkezi yönetimin ülkenin tamamında kontrolü yeniden tesis etmeye çalıştığı bir dönemde, kendi çıkarlarını koruma ve nüfuzlarını genişletme konusunda ne kadar ileri gidebileceklerini anlamaya çalışıyor.
Türkiye, Ankara ile yakın ilişkiler içinde olan, güçlü ve kararlı bir merkezi hükümetin Şam’da yönetimi elinde tutmasını ve kendisine Suriye’de geniş bir nüfuz alanı açmasını tercih ediyor. İsrail ise mevcut Suriye hükümetine ne ölçüde güvenebileceği konusunda henüz kesin bir karar vermiş değil. Ancak Türkiye’nin Suriye’deki nüfuzunun daha fazla genişlemesini veya kalıcı hale gelmesini açıkça istemiyor. Bununla birlikte iki tarafın ortak bir temel çıkarı bulunuyor: İran’ı Suriye’nin dışında tutmak. İlginç olan ise tarafların bu ortak paydanın öneminin henüz tam anlamıyla farkında görünmemesi.
Önümüzdeki haftalar, özellikle her iki taraftaki iç siyasi hesaplar nedeniyle kritik olacak. Bu durum, özellikle 27 Ekim’de yapılması planlanan İsrail seçimleri yaklaşırken daha da önem kazanıyor. Bu nedenle, aralarındaki gerilim ve düşmanlık giderek artan iki tarafın yanlış hesaplamalar yaparak daha büyük bir çatışmaya yol açmasını önlemek için ABD’nin daha kararlı biçimde devreye girmesi gerekiyor. Türkiye’nin 2015’te bir Rus uçağını düşürmesi ve Suriye hava savunmasının 2018’de Lazkiye üzerinde başka bir Rus uçağını düşürmesi, ilgili tarafların aslında tırmanmayı istemediği durumlarda bile krizlerin ne kadar hızlı biçimde daha geniş çaplı çatışmalara dönüşebileceğini hatırlatmalı.
Bu nedenle İsrail ile Türkiye’nin, kamuoyundan uzak ve üst düzey doğrudan bir iletişim kanalı açması gerekiyor. Böylece taraflar hayati çıkarlarını ortaya koyabilir ve bir şekilde kendi kırmızı çizgileri üzerinde müzakere yürütebilir. Böyle bir kanal, yanlış anlamaların ve bunların sonucunda hesaplanmamış bir çatışmanın ortaya çıkma ihtimalini azaltabilir. Ayrıca iki taraf üzerinde ABDîn dengeleyici politikasına acilen ihtiyaç var. ABD, bu aşamada özel ve acil bir sorumluluk taşıyor. Washington’ın rolü, İsrail ile Türkiye’nin her ikisinin de istemediği bir çatışmaya sürüklenmesini önlemek açısından belirleyici.
 
yazı ilk olarak Şarku'l Avsat yayınlanmıştır.
Yazıda geçen yorumlar yazarının kişisel görüşleridir. Tarihistan'ın yayın politikasına ait değiş-ldir.
08:04-6 Eylül 2026 AD ـ 24 Rabi’ Al-Awwal 1448 AH

Avrupa'nın güvenlik mimarisi son yıllarda köklü bir dönüşüm geçiriyor. Rusya-Ukrayna savaşı, Amerika’nın Avrupa’daki askeri yükünü azaltma tartışmaları ve savunma harcamalarındaki hızlı artış, kıtanın yalnızca daha fazla silaha değil, bu silahları kısa sürede üretebilecek güvenilir ortaklara da ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Bu yeni denklemde ülkelerin uluslararası ağırlığı artık yalnızca diplomatik nüfuzlarıyla değil, savunma sanayilerinin üretim kapasitesi, teknoloji geliştirme becerisi ve kriz anlarında tedarik sağlayabilme kabiliyetleriyle de ölçülüyor. Türkiye de son yıllarda geliştirdiği savunma sanayisi sayesinde bu değişen jeopolitiğin en dikkat çeken aktörlerinden biri hâline geldi.
Financial Times internet sitesinde yayımlanan ve sitenin İstanbul muhabiri John Paul Rathbone ile Brüksel büro şefi Henry Foy tarafından kaleme alınan yazı, Avrupa’nın değişen güvenlik mimarisi içinde Türkiye’nin yükselen rolünü ve bunun savunma sanayisine yansımalarını inceliyor. Yazı, Amerika’nın Avrupa’daki askeri varlığını azaltma ihtimalinin Avrupa’yı yeni ortaklar ve üretim kapasitesi arayışına yönelttiğini; bu süreçte Türkiye’nin mühimmat, insansız hava araçları ve savunma teknolojilerindeki üretim kabiliyetiyle öne çıktığını ortaya koyuyor.
Yazıdan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz:
“Brüksel’deki NATO karargahında Türkiye, Amerika’dan sonra en önemli ikinci aktör, ittifakın güneydoğu kanadındaki sarsılmaz bir kale ve Karadeniz’deki en büyük deniz güçlerinden biri olarak nitelendiriliyor. Üstelik ülkenin savunma sanayisi, Avrupalı NATO üyelerinin acilen ihtiyaç duyduğu İHA’lar ve güdümlü füzeler gibi mühimmatları seri üretebilecek kapasiteye ve uzmanlığa sahip.
Ankara şimdi bu artan jeopolitik gücünü; Avrupa Birliği (AB) ile daha yakın ilişkiler kurmak, Avrupa’nın yeni güvenlik mimarisinde resmi bir rol edinmek ve büyüyen savunma sanayisi için yeni pazarlar açmak amacıyla avantaja çevirmek istiyor. Avrupa orduları Türk mermilerine, insansız hava araçlarına ve kara gücüne ihtiyaç duyarken Türkiye de AB pazarlarına daha rahat erişim, yeni savunma ihaleleri ve en önemlisi bunlarla birlikte gelecek olan teknoloji ve finansmanın peşinde.
Avrupa’nın yeni güvenlik hesabı ve Türkiye’nin rolü
Amerika Başkanı Donald Trump’ın Avrupa’daki askeri varlığı azaltma planları düşünüldüğünde, birçok Avrupalı lider bu taleplere yeşil ışık yakılması gerektiği görüşünde. Nitekim Türkiye’nin geçen yılki 10 milyar dolarlık savunma ihracatının yarısından fazlası NATO ülkelerine yapıldı. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb da Haziran ayında bu duruma dikkat çekerek, güvenlik perspektifinden bakıldığında Türkiye’yi kendilerine olabildiğince yakın tutmaları gerektiğini ve Avrupa küresel bir güç olmak istiyorsa artık büyük düşünmesi gerektiğini vurgulamıştı.
Yine de Türkiye’nin AB ile entegrasyon ve uluslararası meşruiyet arayışının bir sınırı var. Birçok Avrupalı müttefik, Ankara ile yapılabilecek olan işbirliklerinden şüphe duyuyor. Analistler, bu kaygının romantik bir demokrasi sevdasından değil, tamamen pragmatik ve stratejik çıkarlardan kaynaklandığını vurguluyor.
İstanPol Enstitüsü Genel Direktörü Seren Selvin Korkmaz da bu noktaya değinerek, demokrasi ile jeostratejik istikrarın iç içe olduğunu belirtiyor. Korkmaz’a göre demokratik kurumlar, Türkiye’nin stratejik güvenilirliğini sağlıyor ve uluslararası anlaşmaların liderlerin görev sürelerini aşacak ölçüde kalıcı olması için güvence sunuyor. Batılı bir yetkili ise durumu en net sorusuyla özetliyor: ‘Türkiye’nin iç siyasi, ekonomik ve toplumsal kırılganlıkları, jeostratejik önemine ne zaman ve ne ölçüde gölge düşürmeye başlar?’ Günün sonunda asıl önemli olan tek soru bu.
Türkiye’nin savunma sanayisi devrimi
Ankara’nın 200 kilometre batısındaki devasa bir tesiste üretim yapan Arca Savunma, hafif silah, havan ve top mühimmatıyla Türkiye’nin askeri gücünün neden bu denli değerlendiğinin sırrını taşıyor. Şirket, ülkenin adını en az duyurduğu ama en büyük olan savunma devlerinden biri. Eski bir NATO yetkilisi tarafından sadece altı yıl önce kurulan Arca, hızla büyüyerek geçen yıl Türkiye’nin en büyük savunma ihracatçısı oldu. Slovakya, Bulgaristan ve Estonya ile milyarlarca dolarlık anlaşmalara imza atan şirket, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin tabiriyle ‘Türkiye’nin savunma sanayisi devriminin en net sembolü konumunda.
Küresel piyasa taleplerine hızla yanıt veren Türk savunma firmaları, hükümet tarafından da ulusal gururun en önemli kalelerinden biri olarak parlatılıyor. Sektör, bir ülkenin NATO standartlarında dışa bağımlılığı nasıl sıfırlayabileceğinin somut bir örneğini sunuyor.
Bu büyük atılımın temelleri 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrası maruz kalınan Amerika ambargosuna dayansa da, süreç Erdoğan döneminde bütçe dışı özel savunma fonlarıyla iyice vites büyüttü. Harcamalar 2018’de zirveye ulaşarak GSYH’nin yarım puanına, yani yaklaşık 3 milyar dolara denk geldi. Üst düzey bir yetkili, geçmişteki savunma hamlelerinin meyvelerini topladıklarını ifade ederek, bu yıl savunma ihracatının yaklaşık yüzde 30 artışla 13 milyar dolara çıkabileceğini öngörüyor. Aynı yetkili yüzünde bir gülümsemeyle, Avrupa’nın kendilerinden öğreneceği çok şey olduğunu da sözlerine ekliyor.
Bugün Avrupa da savunma sanayisini canlandırmak için benzer bir çaba harcıyor. Üstelik Türkiye, savunma girdilerinin yüzde 80’inden fazlasını yerli kaynaklardan sağlıyor. Üst düzey bir NATO yetkilisi; Türkiye’nin girişimcilik ve endüstriyel ölçekte ancak Almanya ile yarışabileceğini, fakat Almanya’nın çok pahalı bir alternatif olduğunu belirtiyor. Yetkili, toplantılara hazırlıklı gelen ve zorlu sorular soran Türkleri herkesin kendi saflarında görmek isteyeceğini vurguluyor.
Avrupa ile ekonomi, teknoloji ve güven sorunu
Ne var ki güçlü askeri kapasite, Türkiye’yi tek başına sarsılmaz bir müttefik yapmaya yetmiyor. Sektör, müttefiklerin genel çekincelerini özetleyen engellerle de boğuşuyor. İlk ve en sembolik sorun, pazarın dışında bırakılmak. Avrupalı bir NATO üyesi olmasına karşın Avrupa Birliği üyesi olmayan Ankara; savunma üretimini, inovasyonu ve sınır ötesi işbirliğini desteklemek amacıyla AB bütçesinden finanse edilen 150 milyar euroluk silah kredisi programından faydalanamıyor. Türkiye ise Brüksel’i aradan çıkarıp doğrudan ikili anlaşmalara yönelerek bu engeli aşıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın damadı Selçuk Bayraktar’ın yönettiği, insansız hava araçları üretiminde dünya lideri Baykar, İtalyan şirketi Leonardo ile ortak bir girişime imza atarak Avrupa’da faaliyet gösteren kurum statüsü kazandı ve AB fonlarının kapısını araladı. Benzer şekilde Türk mühimmat üreticisi Repkon da Almanya’da üretim tesisleri kurmak için anlaştı. Geçen yılın sonlarında Türkiye, Airbus ortaklığıyla İspanya hava kuvvetlerine 2,6 milyar euroluk 30 eğitim uçağı sattı. Analistler, bu ortak üretim modelinin Avrupa yapımı silah kullanan diğer Türk savunma platformlarına da uyarlanabileceğini belirtiyor.
Savunma danışmanı Arda Mevlütoğlu, Batılı sistemlerin Türk platformlarına kolayca entegre edilebileceği devasa bir potansiyel olduğunu belirtse de; bu işbirliklerinin Avrupa güvenlik mimarisini kapsayan bir anlaşmaya dayanmaması gelişimi sınırlandırıyor. Siyaset bilimci Korkmaz da asıl sorunun Avrupa’nın Türkiye’den ne istediğindeki belirsizlik olduğunu söylüyor. Siyasi bir altyapı olmadan sürdürülen ilişkiler, Türkiye’yi bir yandan önemli kılarken diğer yandan stratejik tartışmalarda zayıflatabiliyor.
İkinci büyük sıkıntı finansal boyutta. Sektör altın çağını yaşasa da ekonominin geneli yüzde 33’lük enflasyon, artan maliyetler ve yabancı yatırımları ürküten hukukun üstünlüğü kaygıları altında eziliyor. Üçüncü sorun ise güvenilirlik. Ankara’nın sektörünü abartılı şekilde göklere çıkarması bazen ters tepebiliyor. KAAN savaş uçağının yabancı motorlara bağımlı olduğunun itiraf edilmesi veya Yıldırımhan füzesi için mevcut kapasitenin 10 katı menzil iddia edilmesi inandırıcılığı zedeliyor. Avrupalı bir yetkili, Türk sektörünün büyümesini övse de müttefiklerin henüz rüştünü tam kanıtlamamış bu sistemlere kendi güvenliklerini emanet edip etmeyeceğini sorguluyor.
Tüm bu zorluklara rağmen Türk şirketleri Avrupa ordularının ana tedarikçilerinden oldu. Avrupa’nın Çin’e uzanan Orta Koridor rotasının Türkiye’den geçmesi ülkenin stratejik konumunu pekiştiriyor. Moskova ile ilişkilere gelince; Ankara, Kırım’ın Ukrayna’ya iadesini savunup Rus enerjisine bağımlılığını azaltırken, Batı ilişkilerine yeniden kıymet vermeye başladı. Türkiye’ye yönelen İran füzelerini NATO bataryalarının imha etmesi bu değerin bir kanıtı.
Savunma Sanayii Başkanlığı’ndan Ertaç Koca, özellikle Çin tehdidine karşı durabilmek ve rekabet gücünü korumak için firmaların Batı’nın teknolojisine, finansmanına ve ortaklıklarına ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Ayrıca, Birleşik Krallık gibi AB dışı ülkeler dahil Avrupa, Türkiye’nin yıllık 720 milyar euroluk ticaretinin yaklaşık yarısını sırtlıyor. Üst düzey bir Türk yetkili, Avrupa’nın tek güvenli sınırları olduğunu itiraf ederek, Avrupa’nın istikrarına ve güvenliğine son derece değer verdiklerinin altını çiziyor.
Karşılıklı güvensizliğin gölgesinde
Buna karşın, savunma alanındaki yakınlaşma her şeyi sihirli bir değnek gibi çözmüyor. İlişkilerin onarılmış görünmesi, ekonomik akışın önündeki görünmez engelleri kaldırmıyor. 2018’de askıya alınan AB katılım süreci ve güncellenmesi gereken gümrük birliği için, Ankara’nın pek sıcak bakmayacağı şeffaf ihale politikaları gibi siyasi adımlar atılması şart.
Şimdilik her iki taraf da Amerika’nın Avrupa güvenliğinde eskisi gibi baskın rol oynamadığı tekinsizleşen bir dünyada, yeni bir güvenlik düzenine doğru yolunu bulmaya çabalıyor. EDAM Direktörü Sinan Ülgen, tam da bu yüzden geçmişten gelen karşılıklı güvensizlik mirasının her zamankinden çok daha önemli olduğuna dikkat çekiyor.
Ülgen’e göre Avrupa’nın asıl sorusu, kriz anında Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin yanında durup durmayacağı iken; Türkiye’nin endişesi, bu çıkmazın kendisini tamamen dışarıda bırakan bir AB savunma mimarisine yol açıp açmayacağı yönünde. Ülgen, en kötü senaryonun gerçekleşmesi halinde zayıflamış bir Avrupa ve tek başına kalmış bir Türkiye tablosunun ortaya çıkacağını belirterek sözlerini noktalıyor. Bu durum, tamamen bilinmezlerle dolu sulara yelken açmak anlamına geliyor.”
 
Kaynak: Yazı ilk olarak 3 Eylül 2026 tarihinde  yayınlanmıştır.
Yazıda geçen ifadeler Tarihistan'ın yayın politikasını yansıtmaz.
Yazar Hakkında:
John Paul Rathbone ve Henry Foy’un Financial Times internet sitesinde yayımlanan “Turkey’s defence industry is booming. Europe is in its sights” başlıklı yazısından öne çıkan bazı bölümler Mert Söyler tarafından çevrilmiş ve editoryal katkısıyla yayına hazırlanmıştır. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişebilirsiniz: 
Not: Görsel Yapay Zeka tarafından üretilmiştir.

Haber-Analiz:  Ankara: Said Abdurrazık
 
Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, bölgede istikrar ve refahı sağlamayı amaçlayan “Mekke Ortak Savunma Anlaşması” kapsamında bir güvenlik yapısı oluşturulmasına yönelik somut adımlarda anlaşmaya vardı.
Üç ülke ortak açıklamada, bölgesel sorumluluklarını yerine getirme kararlılıkları doğrultusunda, “Mekke Anlaşması” çerçevesinde birlikte hareket ederek bölgelerinde kalıcı barış ve istikrarı sağlamaya yönelik çalışmalarını sürdüreceklerini vurguladı. Ülkeler, bu doğrultuda gerilimi düşürmeye ve itidali teşvik etmeye yönelik çabaları desteklemeye devam edeceklerini, bunun krizlerin barışçıl yollarla çözülmesine katkı sağlayacağını belirtti.
Açıklamada, üç ülkenin “Mekke Anlaşması” kapsamındaki iş birliğini kurumsallaştırmak için yeni adımlar atma konusunda mutabık kaldığı bildirildi. Bu adımların, ülkeler arasındaki dayanışmayı güçlendirmesi, ortak caydırıcılık ve savunmanın güvenilirliğini ve etkinliğini sağlaması ve adil, kapsamlı ve kalıcı barışın tesisine yönelik bölgesel çabalara katkıda bulunması hedefleniyor.
Açıklamaya göre üç ülkenin “Mekke Anlaşması” kapsamındaki çalışmalarını desteklemek üzere merkezi Suudi Arabistan’da olacak bir genel sekreterlik kurulacak. Genel sekreterlik, ilk üç yıllık dönemde Pakistanlı bir genel sekreter tarafından yönetilecek.
Üç ülke ayrıca ortak faaliyetler yoluyla savunma kapasitelerini ve silahlı kuvvetleri arasındaki uyumu artıracak. Bu kapsamda savunma sanayisinde güçlü iş birliği, ortak üretim ve teknolojilerin geliştirilmesi üzerinde çalışılacak. Ülkeler, “Mekke Anlaşması”nın ciddi ve kurumsal biçimde uygulanmasıyla bölgesel barış ve istikrara önemli katkılar sunmayı hedefliyor.
Yeni bir güvenlik yapısı
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın bölgede istikrar ve refahı artıracağını, belirsizliği azaltacağını belirterek, “Bu anlaşmayla bölgemizde yeni bir güvenlik ve iş birliği yapısının test edilmesi süreci başladı” ifadelerini kullandı.
Fidan, “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı “tarihi bir adım” olarak nitelendirdi. Bölge ülkelerinin barışı tesis etmek için birlikte hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, anlaşmanın bölgenin sorunlarının dış müdahaleler yerine bölge ülkeleri tarafından çözülmesi anlayışını güçlendirdiğini söyledi.
 

Fidan, İstanbul’daki toplantının ardından düzenlediği basın toplantısında konuşurken. (AP)
 
Fidan, dün İstanbul’da düzenlenen “Mekke Anlaşması”ndan doğan Siyasi ve Savunma Stratejisi Komitesi’nin ilk toplantısının ardından düzenlediği basın toplantısında, “Anlaşmanın uygulanmasıyla bölgede daha fazla istikrar göreceğiz, belirsizlik azalacak ve bölgedeki aktörlerin tutumları daha net hale gelecek” ifadelerini kullandı.
Toplantıda bölgede bir güvenlik yapısı oluşturulmasına yönelik somut adımlar konusunda mutabakata varıldığını belirten Fidan, belirsizliğin azalmasıyla oluşacak istikrarlı ortamda daha fazla yatırım ve kalkınma projesinin hayata geçirilebileceğini belirtti.
“Mekke Anlaşması” genişleyecek
Anlaşmaya ilerleyen dönemde başka ülkelerin katılıp katılmayacağına ilişkin soruyu cevaplayan Fidan, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan tarafından 7 Ağustos’ta imzalanan ortak savunma anlaşmasına yeni ülkelerin katılım süreci için bir yol haritası üzerinde çalışıldığını söyledi.
 

“Mekke Anlaşması”na taraf ülkelerin savunma ve dışişleri bakanları ile genelkurmay başkanları toplu fotoğraf çektirdi. (Türkiye Savunma Bakanlığı / X)
 
Fidan, güvenlik, istikrar, refah ve kalıcı barışın sağlanması için bölge ülkelerinin çabalarını birleştirmesi ve bu doğrultuda atılan adımların kurumsallaştırılması gerektiğini vurguladı.
Başka ülkelerin anlaşmaya katılabileceğini belirten Fidan, “Katılmak isteyen ülkelerle, gerekli şartlar, prosedürler ve kriterler konusunda üç tarafla istişare edildikten sonra görüşmeler yapılması gerekiyor” dedi.
Fidan, “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nın hedefinin genişlemek olduğunu belirterek, öncelikle sağlam temeller oluşturulması ve anlaşmanın tamamen kurumsallaştırılması gerektiğini kaydetti.
Suudi Arabistan ve Pakistan’ın da Türkiye gibi bu konuya büyük önem verdiğini belirten Fidan, anlaşmanın üç ülkenin onayıyla ve kademeli bir süreç içerisinde başka ülkeleri de kapsayacak şekilde genişletileceğini ifade etti.
 

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, İstanbul’daki toplantı sırasında. (AP)
 
Fidan, anlaşmaya katılabilecek müttefiklerin sağlam ve etkin bir yapının parçası olması gerektiğini belirterek, “Şu anda sürecin en zor aşaması olan kuruluş aşamasını birlikte tamamlamaya çalışıyoruz” diye konuştu.
İstanbul’da üst düzey katılım
İstanbul, dün “Mekke Ortak Savunma Anlaşması” kapsamında oluşturulan temel mekanizma olan Siyasi ve Savunma Stratejisi Komitesi’nin ilk toplantısına ev sahipliği yaptı.
Toplantıya Suudi Arabistan’dan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, Savunma Bakanı Halid bin Selman ve Genelkurmay Başkanı Korgeneral Feyyad er-Ruveyli katıldı.
Türkiye’yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu temsil etti.
Pakistan heyetinde ise Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Savunma Bakanı Hoca Muhammed Asıf ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Asım Münir yer aldı.
Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre toplantıda uluslararası güvenlik, savunma kapasitelerinin geliştirilmesi, üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki operasyonel koordinasyonun güçlendirilmesi, ortak üretim ve araştırma-geliştirme faaliyetleri de dahil olmak üzere savunma sanayisinde iş birliğinin derinleştirilmesi ve terörle mücadelede ortak çabaların artırılması gibi konular ele alındı.
Toplantıda ayrıca merkezi Riyad’da olacak genel sekreterliğin çalışma çerçevesi ve diğer ilgili mekanizmalar belirlendi. Bu mekanizmaların, Siyasi ve Savunma Stratejisi Komitesi tarafından belirlenen ortak faaliyet alanlarında yürütülecek çalışmalara yön vermesi ve anlaşmanın gelecekteki adımlarının yol haritasını oluşturması planlanıyor.
İkili görüşmeler
Toplantı öncesinde bir dizi ikili görüşme de gerçekleştirildi. Fidan, dün sabah Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ile bir araya gelirken, cumartesi akşamı da Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile görüşmüştü.
Görüşmelerde ikili ve bölgesel konuların yanı sıra “Mekke Ortak Savunma Anlaşması” kapsamında gelecekte atılacak adımlar ele alındı.
 

“Mekke Anlaşması” Siyasi ve Savunma Stratejisi Komitesi toplantısı öncesinde Fidan ile Bin Ferhan’ın görüşmesi. (Türkiye Dışişleri Bakanlığı)
 
Türkiye Savunma Bakanı Yaşar Güler de Pakistan Savunma Bakanı Hoca Muhammed Asıf ve Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile ayrı ayrı görüştü. Görüşmelerde ikili ve bölgesel meseleler ile “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nın geleceğine ilişkin yol haritası değerlendirildi.
Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, üç ülke arasında caydırıcılık, koordinasyon ve savunma alanında bütünleşme ilkelerine dayanan uzun vadeli bir ortaklığın önünü açan “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladı. Anlaşmanın, bölgenin ve dünyanın güvenlik ve istikrarına katkı sağlaması hedefleniyor.
Anlaşma, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakan Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif tarafından “Mekke Ortak Savunma Zirvesi” sırasında imzalanmıştı.
 

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 7 Ağustos’ta “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı imzalarken. (Türkiye Cumhurbaşkanlığı)
 
“Mekke Ortak Savunma Anlaşması”, bölgede ve dünyada güvenlik, barış, istikrar ve refahı güçlendirmeyi ve ortak caydırıcılığı artırmayı amaçlıyor. Anlaşmaya göre, imzacı ülkelerden herhangi birine yönelik saldırı, tüm taraflara yönelik saldırı olarak kabul edilecek.
Bölgede yeni bir iş birliği kültürü oluşturmayı hedefleyen anlaşma, uluslararası hukuka saygı gösteren ve barışçıl iş birliği anlayışını paylaşan diğer ülkelerin de anlaşmaya katılmasına imkân tanıyor.
Kaynak: 1 Eylül 2026,

Elçin XALIDBEYLİ*
Suriye'nin gelecekteki dış politikasının temel özelliklerinden biri "taraf seçmek" değil, farklı güç merkezleri arasında manevra yapabilme yeteneğini korumaktır... Bu nedenle, şu anda bu durum Türkiye'nin ekonomik alanda mevcut konumunu korumasına, Rusya'nın ise askeri-stratejik alanda fırsat yaratmasına olanak sağlamaktadır...
Suriye çevresindeki siyasi ve güvenlik mimarisi yeniden şekillenmeye başladı. Aynı zamanda, bu ülkenin gelecekteki jeoekonomik ve jeopolitik yönelimleriyle ilgili önemli süreçler paralel olarak gelişiyor. Dolayısıyla, bir yandan Türkiye, resmi Şam ile ekonomik ilişkilerini genişleterek Suriye'nin yeniden yapılanma sürecinde özel sektörünün rolünü artırmaya çalışıyor. Öte yandan Rusya, bu ülkedeki askeri varlığını sürdürerek Ortadoğu'daki jeostratejik dayanaklarından birini kaybetmemeye çalışıyor.
Ayrıca, bu iki çelişkili yönün paralel gelişmesinin, Suriye'nin Türkiye ve Rusya ile ilişkilerinde yeni bir jeopolitik dengenin oluştuğunu gösterdiğini de belirtmek gerekir. Türkiye, Suriye ekonomik alanında yaklaşık 40 şirketle ve toplamda yaklaşık 200 katılımcıyla temsil edilmek istiyor. Bu, resmi Ankara'nın Suriye ile işbirliğine sadece siyasi-diplomatik düzeyde değil, aynı zamanda belirli jeoekonomik projeler prizmasından da yaklaştığını göstermektedir.
Türkiye'nin Suriye politikasında ekonomik araçların giderek daha önemli bir rol oynamaya başladığı anlaşılmaktadır. Resmi Ankara'nın temel amacı sadece Türk ürünlerinin Suriye pazarına girişi değil. Türk şirketlerinin Suriye'deki üretim süreçlerine katılımı, karşılıklı yatırımların artırılması ve teknoloji alışverişinin gerçekleştirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bu da iki devletin iş yapılarının üçüncü ülkelerin pazarlarına ortak girişine yönelik uzun vadeli bir stratejinin zaten oluşturulmakta olduğunu göstermektedir.

Aslında bu yaklaşım, Suriye'nin yeniden inşası sürecinde Türkiye'ye çok ciddi bir jeo-ekonomik avantaj sağlayabilir. Uzun süreli bir savaştan çıkan ve büyük altyapı, sanayi ve sosyal projelere ihtiyaç duyan Suriye, Türk şirketleri için geniş pazar fırsatları yaratmaktadır. Dahası, coğrafi yakınlık, lojistik kapasite ve Türkiye'nin bölgesel ticaret ağları, bu süreçte resmi Ankara'nın rekabet avantajını daha da artırmaktadır.
Ancak Suriye çevresinde yaşanan süreç jeo-ekonomik rekabetle sınırlı değil. Rusya'nın bu ülkede hâlâ askeri varlığını sürdürmesi, Kremlin'in Suriye'yi Ortadoğu'daki jeostratejik sisteminden tamamen çıkarmayı amaçlamadığını gösteriyor. Çünkü resmi Şam ile Kremlin arasında varılan anlaşmaya göre, Rusya'nın bu ülkedeki askeri üsleri belirli statü değişiklikleriyle faaliyetlerine devam edecek.
Ancak bu konu, son birkaç yıldır Rus-Suriye ilişkilerindeki en önemli anlaşmazlık noktalarından biri haline geldi. Çünkü Rusya'nın bu üsleri kaybetmesi, Kremlin'in Akdeniz ve genel olarak Orta Doğu'daki askeri yeteneklerini ciddi şekilde zayıflatabilir. Dolayısıyla, eski SSCB döneminde Tartus'ta kurulan deniz üssü, Rusya'nın Akdeniz'e erişiminin ana dayanaklarından biridir. Rusya'nın 2015 yılında Suriye'deki askeri operasyonlara katılmasıyla birlikte, Khmeimim hava üssünün de bu sisteme dahil edilmesi, Kremlin'in bölgedeki askeri yeteneklerini daha da genişletti.
Elbette, bu askeri üslerin Rusya için önemi Suriye topraklarıyla sınırlı değil. Bu üsler, Rusya'nın Orta Doğu'daki askeri-lojistik kapasitesinin korunması ve Afrika'daki Rus operasyonlarının ikmal edilmesi için önemli bir alan sağlıyor. Bu nedenle, Rusya'nın Suriye'deki askeri altyapısı Kremlin için hem pratik hem de jeopolitik öneme sahip.

Buradaki en ilginç noktalardan biri, yeni Suriye hükümetinin Rusya'nın ülkedeki askeri varlığını tamamen ortadan kaldırma seçeneğini tercih etmemiş olmasıdır. Eğer resmi Şam, Kremlin'in bölgedeki rolünü tamamen istenmeyen bir durum olarak görseydi, Rus askeri üslerinin kapatılması konusunda daha sert bir tutum sergileyebilirdi. Ancak resmi Şam bunun yerine Kremlin ile diyaloğu sürdürmeyi tercih etti.
Burada vurgulanması gereken nokta, yeni Suriye lideri Ahmed el-Şara'nın Ekim 2025 ve Ocak 2026'da Moskova'ya yapacağı ziyaretlerin de bu bağlamda büyük önem taşımasıdır. Çünkü kendisinin Rusya'nın Suriye ve bölgede istikrarın sağlanmasında "tarihi bir rol" oynadığı yönündeki açıklaması, resmi Şam'ın Kremlin ile ilişkilerinde tüm köprüleri yakmayı amaçlamadığını göstermektedir. Başka bir deyişle, resmi Şam, Türkiye ile ekonomik işbirliğini derinleştirirken Rusya'yı oyundan tamamen dışlamamaya çalışmaktadır.
Başka bir deyişle, resmi Şam bir yandan Türkiye'nin ekonomik kalkınma ve yeniden yapılanma için sunduğu muazzam fırsatlardan yararlanırken, diğer yandan da bir anlamda dengeleyici bir unsur olarak Rusya'nın askeri-siyasi kaynaklarını elinde tutmayı tercih ediyor. Bu yaklaşım, Suriye'nin dış politikasında çok yönlü bir ilişki modelinin şekillendiğini gösteriyor. Sonuç olarak, Türkiye Suriye'nin ekonomik ve ticari geleceğinde daha büyük bir rol kazanmaya çalışırken, Rusya da bu ülkede askeri-stratejik varlığını sürdürmeye çalışıyor.
Bu bağlamda, Türkiye ve Rusya'nın Suriye'deki etkisi aynı yönde değil, tamamen farklı alanlarda güçlenmektedir. Aynı zamanda, Rus askeri üslerinin Suriye'deki varlığı, Kremlin için ABD ve İsrail ile bölgesel rekabeti açısından da büyük önem taşımaktadır. Çünkü Rus askeri güçlerinin Orta Doğu'nun merkezinde yer alması, Kremlin'e bu bölgedeki süreçleri izleme ve siyasi ve diplomatik manevra kabiliyetini koruma fırsatı vermektedir.
Tüm bunlara paralel olarak, Türkiye, Suriye'nin yeniden inşası sürecinde şirketlerini, sermayesini, teknolojisini ve lojistik kapasitesini ön plana çıkarıyor. Bu süreç sürdürülebilir hale gelirse, Türkiye uzun vadeli ve geniş ölçekli bir şekilde Suriye'nin ekonomik yapısına entegre olabilir. Sonuç olarak, Türkiye ekonomik alanda, Rusya ise askeri-stratejik alanda konumunu koruma fırsatı elde edecektir. Ancak resmi Şam, şu anda bu iki güç merkezi arasında ilkeli bir seçim yapmak yerine, kapasitelerini paralel olarak kullanmayı tercih ediyor. Bu durum, Türk-Rus çatışmasını daha tehlikeli bir aşamaya da taşıyabilir.
Görünen o ki, Suriye'nin gelecekteki dış politikasının temel özelliklerinden biri "taraf seçmek" değil, farklı güç merkezleri arasında manevra yapabilme yeteneğini korumaktır. Bu bağlamda, Suriye, çeşitli güçlerin çıkarlarının keskin bir şekilde kesiştiği Ortadoğu'da önemli bir jeopolitik alan haline gelmek üzeredir. Bu nedenle, Suriye'nin gelecekteki jeopolitik kaderi büyük ölçüde bu karmaşık durumda dengeyi nasıl koruyabileceğine bağlı olacaktır.

*Siyaset uzmanı,
"Yeni Musavat" Medya Grubu
Kaynak: Yazıda geçen ifadeler yazarınınkişisel görüşleridir. //musavat.com/