#TARTIŞMA/YORUM,KONUK YAZAR,ELEŞTİRİ/KRİTİK/FİKİR

Stephen M. Walt 

Eğer Amerikalıysanız, savaş kaybetmekten bıkmış olabilirsiniz. Ben de bıkmış durumdayım. Ve kendinize, “Bu neden sürekli oluyor?” diye soruyor olabilirsiniz. Bu, ilgi çekici ve moral bozucu bir bilmece: Amerika Birleşik Devletleri, onlarca yıldır dünyanın en güçlü ülkesi olmasına ve bütçesi ve ham yetenekleri eşsiz bir orduya sahip olmasına rağmen, yakın tarihte çoğunlukla kaybeden bir sicile sahip. Buna, Trump yönetiminin belirttiği hedeflerin hiçbirine henüz ulaşamayan ve muhtemelen İran'ın stratejik olarak önemli ölçüde daha güçlü bir konumda sona ereceği düşünülen İran ile mevcut savaş da dahildir.
Listeye bakın. Kore Savaşı berabere sonuçlandı (buna daha sonra değineceğiz). Vietnam açık bir yenilgiydi, tıpkı 2003 Irak Savaşı ve Afganistan'daki "sonsuz savaş" gibi. 1999 Kosova Savaşı da pek bir zafer sayılmazdı; Sırbistan, savaş başlamadan önce kendisine sunulanlardan daha iyi şartlar elde etti. 1983'te küçük ada ülkesi Grenada'nın işgalini (neredeyse hiç sayılmayan büyük bir eşitsizlik) saymazsak, Amerika Birleşik Devletleri'nin bu uzun yıllar boyunca elde ettiği tek açık zafer 1991 Körfez Savaşı'ydı. Evet, biliyorum: Amerika Birleşik Devletleri ve müttefikleri Soğuk Savaşı "kazandı", bu kuralı doğrulayan bir istisna çünkü Sovyetler Birliği ile doğrudan silahlı çatışmayı içermeyen bir "savaş"tı.
Amerika Birleşik Devletleri neden bu kadar başarısız oldu? ABD savunma bütçesinin büyüklüğü ve Kongre'nin talep edildiğinde ek fonlara oy verme istekliliği göz önüne alındığında, bunun kesinlikle para eksikliğinden kaynaklanmadığı açıktır. Ateş gücü eksikliğinden de kaynaklanmaz, çünkü Amerika Birleşik Devletleri, kendi kıyılarından oldukça uzak mesafelerde bile bir şeyleri havaya uçurmada son derece başarılıdır. ABD Başkanı Donald Trump ve ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in İran'a karşı yürüttükleri aptalca savaşta ülkenin gelişmiş füze stokunu nasıl israf ettikleri göz önüne alındığında, bu kapasite şu anda biraz azalmış olabilir, ancak bu faktör zaferin neden bu kadar elde edilemez olduğunu açıklamaz.
Bu durum, ABD silahlı kuvvetlerinin yeterince cesur olmamasından kaynaklanmıyor; zira onlar kendilerini çoğu zaman kahramanca tehlikeye atmaya istekli olmaya devam ediyorlar. Ve kesinlikle, talihsiz (ve savaşı kaybeden) bakanımızın ne düşündüğüne bakılmaksızın, ABD askerlerinin yeterli testosterona sahip olmamasından da kaynaklanmıyor.
Aslında, Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşları kaybetmeye devam etmesinin gerçek nedenleri stratejik ve yapısal niteliktedir. Ülke, mütevazı ABD çıkarlarını son derece iddialı hedeflerle birleştiren, örneğin yabancı bir toplumu ABD imajına göre yeniden şekillendirmeye çalışmak gibi, isteğe bağlı savaşlar yürütmektedir.
Zayıf taraf, doğrudan zafer kazanarak değil, daha güçlü tarafın bataklığa daha fazla asker ve para harcamanın değmeyeceğini anlamasını bekleyerek kazanır.
Sonuç olarak, rakipler Washington'dan çok daha kararlı olma eğilimindedir, çünkü çok daha fazla şeyi riske atmışlardır. Hayatta kalmak veya en azından bağımsızlıklarını ve özerkliklerini korumak için savaşırken, çoğu durumda Amerika Birleşik Devletleri tartışmalı bir şekilde arzu edilebilir ancak nihayetinde hayati olmayan hedeflere ulaşmak için savaşmaktadır. Bu koşullar altında, rakiplerin Amerika Birleşik Devletleri'nden çok daha fazla fedakarlık yapmaya istekli olmaları beklenir. Çoğu asimetrik çatışmada olduğu gibi, daha zayıf taraf, savaş alanında mutlak bir zaferle değil, kaybetmeyerek ve daha güçlü gücün bataklığa daha fazla asker ve para harcamanın değmeyeceğini anlamasını bekleyerek kazanır.
Bu basit formül, son dönemdeki tüm savaşlar hakkında bize çok şey anlatıyor. Amerika Birleşik Devletleri, Kore Yarımadası'nda önemli çıkarlarını savunuyordu; zira orada tartışmasız bir Komünist zaferi, Asya'daki Soğuk Savaş'ı önemli ölçüde etkileyebilirdi. Ancak Çin, ABD'nin yarımadayı birleştirme çabalarını varoluşsal bir tehdit olarak gördü ve sonunda bu sonucu önlemek için en az 200.000 asker (ve muhtemelen çok daha fazlasını) feda etti. Üç yıl süren acı dolu savaşın ardından sonuç esasen berabere oldu.
 
AFPVietnam Savaşı sırasında, Şubat 1968'de, Viet Cong önderliğindeki Tet Taarruzu esnasında sürekli bombardıman ve tehlike altında bulunan Khe Sanh üssündeki Amerikan askerlerinin fotoğrafı.  
Vietnam'da Amerika Birleşik Devletleri, daha önce Fransız sömürge gücünü yenmiş ve ortadan kaldırılması imkansız olduğunu kanıtlamış olan Vietnam Komünist hareketinin şiddetli milliyetçiliğiyle karşı karşıya kaldı. ABD liderleri, bir süre boyunca Amerikalıları Komünist zaferini engellemenin hayati bir çıkar olduğuna ikna etmeyi başardılar -çoğunlukla domino etkisi ve güvenilirlik kaybı korkularını abartılı bir şekilde dile getirerek- ancak sonunda halk, görünüşte sonsuz olan savaşa karşı çıktı, ABD'nin geri çekilmesini sağladı ve Hanoi'nin nihai zaferinin yolunu açtı.
Irak ve Afganistan'daki talihsiz sonuçların da büyük ölçüde aynı kaderden kaynaklandığı söylenebilir. Saddam Hüseyin sürekli sorun çıkaran biriydi, ancak 2003 yılına kadar kontrol altına alındı, silah programları tasfiye edildi ve 11 Eylül terör saldırılarında hiçbir rolü olmadı. Onu devirmek ABD'nin hayati bir çıkarı değildi; bu nedenle, Ortadoğu'yu Amerikan yanlısı demokrasiler denizine dönüştürmeyi hayal eden ABD'li neo-muhafazakarların ne demiş olursa olsun, durum böyle değildi.
Saddam'dan kurtulmak kolaydı (bu da aslında ne kadar az tehlike arz ettiğini gösteriyordu), ancak işgalci güçler kısa süre sonra yabancı egemenliğine karşı çıkan ve hem İran hem de Suriye tarafından desteklenen güçlü bir isyanla karşı karşıya kaldılar; bu iki ülke de Washington'ın hedef listesinde bir sonraki sırada olmak istemiyordu. Bir başka iddialı seçim savaşı, maliyetli bir fiyaskoyla sonuçlandı. Tanıdık geliyor mu?
Afganistan'da, cehalet, idealizm ve sınırlı stratejik önemin birleşimi, ABD'nin oradaki savaş çabalarını nihayetinde başarısızlığa mahkum etti. Washington'ın Usame bin Ladin ve Taliban'ı hedef almak için geçerli nedenleri vardı, ancak Afganistan'ı Batı tarzı bir demokrasiye dönüştürmek için orada kalmak, "imparatorlukların mezarlığı" olarak ününü fazlasıyla hak eden bir toplumdan şiddetli bir direnişle karşılaştı. Sonunda, isyancılar ABD'nin oradan çıkmasını, ülkenin onları yenmesinden (ki bu mümkün bile değildi) daha çok önemsedi ve nihayetinde Trump, ilk döneminde ve ardından ABD Başkanı Joe Biden, uzun zamandır anlamsız bir girişim olan bu çatışmaya son verdi.
1991 Körfez Savaşı, Washington'ın etkileyici olmayan siciline açık bir istisnadır. Kesin olarak söylemek gerekirse, bu da bir "tercih savaşı"ydı; zira Amerika Birleşik Devletleri, Irak'ın Kuveyt'i elinde tutmasına izin verebilirdi ve bu da kendi güvenliğine yönelik acil bir tehdit oluşturmazdı. Ancak zamanla, Irak'ın Kuveyt'i ve petrol gelirlerini kontrol etmesi, Körfez'deki güç dengesini endişe verici şekillerde değiştirebilirdi ve George H.W. Bush yönetimi, bu tür bir karşı koyulmamış saldırganlığın başarılı olmasına izin vermenin tehlikeli bir emsal oluşturabileceğinden endişeliydi. Ancak çok önemli olan, bu durumda ABD'nin hedeflerinin ABD çıkarlarıyla tamamen örtüşmesidir. Amerika Birleşik Devletleri ve müttefikleri Irak'ı Kuveyt'ten çıkardı, Irak'ın askeri gücünü yok etti ve silah programlarını ortadan kaldıran müdahaleci Birleşmiş Milletler denetimleri uyguladı. Ancak ABD Başkanı George HW Bush, hem bunu yapmanın BM Güvenlik Konseyi'nin verdiği yetkiyi aşacağı hem de Amerika Birleşik Devletleri'ni bölünmüş ve kızgın bir toplumu işgal etmeye ve yönetmeye zorlayacağı gerekçesiyle, "Bağdat'a gidip" rejimi devirmemeyi akıllıca tercih etti. ABD'nin amaçları ABD çıkarlarıyla örtüştüğü ve Bush savaşı derhal sona erdirdiği için, bu durum haklı olarak çarpıcı bir başarı olarak görülüyor.
Ancak bir süper gücün çıkarlarını ve hedeflerini uyumlu hale getirmesi kolay değildir. Amerika Birleşik Devletleri çok güçlü ve nesnel olarak çok güvenli olduğu için, gerçekten hayati çıkarların söz konusu olduğu ve büyük fedakarlıkların (örneğin II. Dünya Savaşı sırasında Amerikalıların yaptığı gibi) kolayca haklı çıkarılabildiği çatışmalar pek olmayacaktır. Aynı zamanda, ABD'nin gücü ve teknolojik üstünlüğü, her türlü yere müdahale etmeyi ve politika yapıcıların bu çatışmaların kolayca kazanılacağına kendilerini ikna etmelerini de kolaylaştırıyor. Kısacası, sorun Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşlarda kötü olması değil. Sorun, genellikle yanlış amaçlar için yanlış savaşlar yapmasıdır; bu da müttefiklerin ABD'nin yargı yeteneğine olan güvenini zedeliyor ve Çin gibi gerçek rakiplerle rekabet etmeyi zorlaştırıyor.
 
Reuters Ziyaretçiler, 8 Ekim 2022'de Pekin'deki Çin Halk Devrimi Askeri Müzesi'nde, Çin Komünist Partisi bayrağının yanında Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in görüntüsünün yer aldığı dev bir ekranın önünde duruyorlar.  
Sonsuza dek sürecek savaşlara karşı olduğunu iddia eden ve kendisinin "barış adayı" olduğunu ısrarla belirten bir başkan döneminde bile bu durum neden sürekli tekrarlanıyor? Bunun birçok nedeni var, ancak bunlardan biri de ABD dış politika elitinin kendisini sorumlu tutmaktan ve geçmiş hatalardan ders çıkarmaktan sürekli olarak kaçınmasıdır. Bu sorunun mükemmel bir örneği, Robert Kagan'ın Responsible Statecraft ile yaptığı son röportajda bulunabilir .  
Kagan, Trump'ın İran'la savaşını alenen eleştirmiş olsa da, ABD dış politikasında güçlü bir yaklaşımın tutarlı bir savunucusu olmuş ve 2003 Irak Savaşı'nın en önde gelen savunucularından biri olmuştur. Bu savaşın bir hata olup olmadığı sorulduğunda, "Bunun bir hata olduğunu kabul etmenin ne faydası olduğunu bilmiyorum. Kimseyi hayata geri getirmeyecek." diye yanıt verdi. Ayrıca, savaşın, savunduğu müdahaleci dış politika türüne olan kamuoyu desteğini azalttığı için en büyük pişmanlığını yaşadığını ekledi.
Dış politika çevrelerinde, özellikle de şu an itibariyle MAGA dünyasının büyük bir bölümünde, hataları kabul etme ve sorumluluk alma konusundaki isteksizlik yaygınlığını koruduğu sürece, Amerikalılar hayal kırıklığına alışmak zorunda kalacaklar. 
Yazı ilk olarak 07 Ağu 2026 tarihinde yayınlanmıştır.Not: Yazıda geçen ifadeler yazarının kişisel görüşleridir. Tarihistan'ın yayın politikasını yansıtmayabilir.