#KONUK YAZAR,KÜLTÜR/SANAT/EDEBİYAT ,Şiir

Najaf Najafov,
Bakü Devlet Üniversitesi Gazetecilik Fakültesi öğrencisidir.
"Ağladığımda beni duyabiliyor musun?"
Şiirlerimde;
Dokunabilir misin?
"Gözyaşlarıma, ellerinle mi?" - Osmanlı klasik şiirinin kurallarını değiştiren, Türk şiirini gündelik hayatla, sıradan insanlarla ve konuşma diliyle sentezleyen, Cumhuriyet döneminde Türk edebiyatında yeni bir dönemin temellerini atan ve kendine özgü bir üslup oluşturan "Garip" edebiyat akımının önderlerinden ve kurucularından Orhan Veli Kanık böyle demişti. Ünlü bir şair oldu.
Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914'te İstanbul'un Beykoz semtinde doğdu. Babası Mehmet Veli Kanık, Osmanlı döneminde Muzika-ı Hümayun Orkestrası'nda klarnetçiydi ve daha sonra Cumhuriyet döneminde Atatürk tarafından Ankara'ya davet edilen isimlerden biriydi; Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şefi ve Ankara Radyosu yöneticilerinden biriydi. Böyle bir ortamda büyümek, Orhan Veli'nin estetik zevkinin ve sanata ve müziğe olan bağlılığının şekillenmesinde önemli bir etkiye sahipti. Çocukluğunda yaramaz ve kaprisli olan Orhan Veli, taklit yeteneği ve yazma becerisi sayesinde Beykoz'daki evlerinin arkasında çocuklarla sahne kurup roller oynamayı çok severdi. Hatta insanların izlemesi için bahçeye sandalyeler bile yerleştirirdi. Ailesi daha sonra Ankara'ya taşındığı için orta öğrenimini Ankara Erkek Lisesi'nde tamamladı. Burada, daha sonra Türk şiirinde tanınmış isimler olacak olan Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday (üçünün de "Garip" akımının kurucuları) ile tanıştı. Lisedeki öğretmenlerinden biri de önde gelen yazar ve edebiyat tarihçisi Ahmet Hamdi Tanpınar'dı. Tanpınar'ın klasik edebiyat bilgisi Orhan Veli'nin edebi düşüncesini etkilemiş olsa da, şair daha sonra tamamen farklı bir şiir yolunu seçti. Bununla birlikte, klasik divan edebiyatı, aruz ve hece ölçüsü konusunda da uzmanlaştı. 1933 yılında İstanbul Üniversitesi Felsefe Fakültesi'ne girmesine rağmen, maddi ve kişisel nedenlerden dolayı eğitimini tamamlayamadı. Daha sonra çeşitli yerlerde memur ve devlet memuru olarak çalıştı. Edebiyata olan sevgisi ve yazmaya olan tutkusu hayatında büyük rol oynadı. Ayrıca Batı klasiklerinin, özellikle Fransızcadan Türkçeye eserlerini çevirdi. Ömer Hayyam, Mevlana Celaleddin Rumi, Alfred de Mussé, Arthur Rimbaud, Jean Baptiste Molière ve diğer edebiyat hazinelerinin eserlerini de çevirdi. 1949 yılında arkadaşlarıyla birlikte Yaprak adlı bir edebiyat dergisi yayınlamaya başladı. Dergi, "Garip" hareketinin fikirlerinin yayılmasında önemli bir rol oynadı ve toplam 28 sayı yayınlandı. Hayatı boyunca yoksulluk içinde yaşayan şairin, dergisini açmak için mal varlığını sattığı da belirtilmelidir. 10 Kasım 1950'de Ankara'da bir sokakta belediye tarafından kazılan açık bir hendeğe düşerek başından yaralandı. İki gün sonra İstanbul'da durumu aniden kötüleşti ve alkol zehirlenmesi teşhisiyle hastaneye kaldırıldı. Aslında beyin kanaması geçiren şair, 14 Kasım 1950'de henüz 36 yaşında hayatını kaybetti.
Orhan Veli'nin Türk edebiyatındaki özel şiirleri:
Aruz ve hece ölçüsüne mükemmel derecede hakim olmasına rağmen, Orhan Veli Kanık, Osmanlı klasik şiirinin biçim, üslup ve dil özelliklerinden gönüllü olarak uzaklaştı. Ona göre şiir, kafiye, ölçü ve diğer biçimsel kurallarla sınırlı olmamalı, şair duygularını ve düşüncelerini özgürce ifade edebilmelidir. Bu görüş, Türk şiirinde yeni bir estetik düşüncenin oluşumunda önemli bir etkiye sahip oldu. Aynı zamanda, Orhan Veli'nin klasik şiiri tamamen reddettiğini söylemek de doğru olmaz. Klasik şiirin edebi bir miras olarak önemini kabul etse de, modern çağın gereksinimlerine uygun olarak şiirin yenilenmesi ve modernleştirilmesinin gerekliliğini savundu. Bu nedenle, eserleri ve ortaya koyduğu şiirsel ilkeler, zamanında hem ciddi eleştirilere maruz kaldı hem de geniş çapta takdir gördü. Orhan Veli ve genel olarak Garip edebiyat akımı, Türk şiirine önemli yenilikler getirdi. Bu edebiyat akımı, ağır şiirsel ifadeleri, benzetmeleri, karmaşık kafiye ve ölçü sistemlerini arka plana atarak şiiri halkın günlük konuşma diline yaklaştırdı. Böylece şiir, sadece belirli bir entelektüel sınıf tarafından değil, toplumun çeşitli kesimleri tarafından da anlaşılabilen ve beğenilebilen bir sanat haline gelmiştir. Orhan Veli'nin şiirinde, sıradan insanların yaşamlarına, günlük olaylara ve sıradan insanın iç dünyasına öncelik verilir. Şiirinde duygusal samimiyet, rasyonel gözlem, ince mizah (sanatsal kahkaha) ve ironi bir bütün oluşturur. Bunlar, şairin yaratıcılığını ayıran ve onu eşsiz kılan temel özelliklerdir. Ayrıca, Orhan Veli'nin şiirinde insan psikolojisi, yaşamın paradoksları ve günlük olayların felsefi özü, sade ama çok etkili sanatsal ifadelerle sunulmaktadır. Şiiri, Türk edebiyatında serbest veznin gelişimine, modern şiir düşüncesinin oluşumuna ve yeni modern şairlerin yetişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Şairin şiirleri "Yaprak", "Varlık", "Demet" ve "Ülke" gibi dergilerde yayımlanmıştır.
"Onu sürüklemekten bıktım,"
Yıllarca ayakta kaldım;
Bir süre bu dünyada yaşayalım,
O yalnızdır.
"Yalnızım." - şairin birçok şiiri, insanın içsel yükünü ve hayatın getirdiği yorgunluk hissini yansıtır. Geçmiş anılardan, ahlaki yükten ve çeşitli diğer nedenlerden kaynaklanan yorgunluk, insanın yalnızlığı ve bunun sonucunda kendiyle baş başa kalması, şairin eserlerindeki önemli motiflerden birini oluşturur. Genel olarak, yalnızlık hissinin yanı sıra, yaşlı bir adamın içindeki çocuksu duygular ve bir çocuğun içsel yaşlanması gibi çelişkili ve psikolojik durumlar da şiirlerinde yansıtılır. Burada Orhan Veli, yine basit günlük dille derin bir psikolojik anlam yaratır ve Garip şiir anlayışına uygun olarak, karmaşık sanatsal imgeler yerine günlük ifadeler kullanarak okuyucuyu düşünmeye sevk eder.
"Bu güzel hava beni şımarttı."
Bu havada istifa ettim.
Sosyal Hizmetler Dairesi'ndeki ofisimden.
Bu havada sigara içmeye alıştım.
Bu havaya aşık oldum;
Eve ekmek ve tuz götürmek için
Böyle bir havada unuttum;
Şiir yazma hastalığım,
Böyle havalarda her zaman hastalığı tekrarlıyordu;
"Bu güzel hava beni mahvetti" - Orhan Veli'nin benzer şiirlerinde, hava, doğa ve uzay gibi kavramların insan psikolojisini, düşüncelerini, duygularını ve hislerini nasıl etkilediğini görüyoruz. Son iki dize de yaratıcılığın ani ilham ve duygusal durumlarla ilişkili olduğunu gösteriyor. Orhan Veli, sade konuşma dili ve günlük yaşam olayları aracılığıyla insan psikolojisini içten ve doğal bir şekilde ifade edebilen bir şairdi.
Eski olanları satın alıyorum.
Yıldızlar satın alıyorum ve üretiyorum.
Müzik, ruhun gıdasıdır.
Müziği çok seviyorum.
Şiir yazıyorum.
Şiir yazıyorum ve eski şiirler satın alıyorum.
Eski müzikleri veriyorum ve yeni müzikler satın alıyorum.
"Eğer bir şişe rakı içindeki bir balık olsaydım..." "Eskileri satın alırım" şiirinde olduğu gibi, Orhan Veli birçok şiirinde, günlük hayatın basit ifadelerini şiirsel hayal gücü ve oyun yoluyla yeni bir anlam düzeyine taşıyor. "Müzik ruhun gıdasıdır" ve "Şiir yazıyorum" dizelerinde, yazarın yaratıcılığının karakteristik bir özelliği olan, müzik ve şiirin şairin hayatının ve sanat dünyasının doğal bir parçası olarak sunulması fikrini görüyoruz. Son dize olan "Eğer bir şişe rakı içindeki bir balık olsaydım..." beklenmedik ve özgür hayal gücüyle Orhan Veli'nin şiir anlayışının karakteristik yönlerini tamamlıyor. Şairin birçok şiirinde imkansızı arzulamasının, hayallerinin sonsuzluğundan, basit hayata dair özel gözleminden ve fantezisinden kaynaklandığı söylenebilir.
Orhan Veli'nin eserlerinde İstanbul teması büyük yer tutar. Bunun başlıca nedeni, şairin çocukluğunun ve gençliğinin büyük bir bölümünü bu şehirde geçirmesi ve İstanbul'un günlük yaşamını, insanlarını ve kültürel ortamını yakından tanımasıdır. Şiirlerinde İstanbul, sadece bir şehir olarak değil, aynı zamanda anıların, aşkın, özgürlüğün ve yaşamın sembolü olarak da sunulmaktadır. Bu özellik, şairin şehre duyduğu özel ve derin bağlılığı ve sevgiyi açıkça yansıtmaktadır.
“Alınlardan akan terler, cephelerde harcanan kurşunlar; mezarlar, mezar taşları, hapishaneler, kelepçeler, ölüm cezaları; senin için; her şey senin için.” - Bu dizelerle yazan Orhan Veli, insanı hayatın ve evrenin merkezine yerleştirerek hümanist dünya görüşünü ifade eder. Tüm güzelliğin, doğanın, emeğin ve toplumun insan için var olduğunu vurgulayan şair, toplumun acı gerçeklerine de yer verir. “Cephelerde harcanan kurşunlar”, “hapishaneler”, “kelepçeler” ve “ölüm cezaları” gibi ifadeler, insanın yarattığı şiddeti ve adaletsizliği yansıtır. Böylece Orhan Veli, hayatın hem güzelliklerinin hem de trajedilerinin insanın kendisiyle ilgili olduğunu gösterir. Şiirleri boyunca şair, hayatın geçiciliği, ölüm, adaletsizlik, savaş, şöhretin geçiciliği, yalnızlık, aşk ve doğa gibi konulara değinmiştir. Orhan Veli'nin şiiri hümanizm ve varoluşçu düşünceyle karakterize edilir. Şair, şiirin sadece bir zevk değil, aynı zamanda insanın kendini ve hayatı anlamasının bir yolu olduğunu gösteriyor. Orhan Veli'yi birçok Türk şairinden ayıran şey, "Şarkı" akımının kurucularından biri olması değildi. O, en basit olaylarda bile şiirsel güzellik ve felsefi anlam bulabilen, mizah, ironi, samimiyet ve özel gözlem yeteneğiyle öne çıkan bir yazardı. İşte tam da bu temelde Orhan Veli Kanık, 20. yüzyıl Türk edebiyatına yenilik getiren, kendine özgü bir üslup oluşturan ve şiirleri bugün bile Türk halkı tarafından sevgiyle okunan ebedi bir şairdir.
Kaynak: